Her sabah bir kase ZEHİR!

Çağımızın hastalığı ‘pratik’ çözümlere kapılmış gidiyoruz. Peki bu ‘pratik’ çözümlerin başta çocuklar olmak üzere nasıl bir zehre dönüştüğünü biliyor muyuz?

08 Aralık 2017 Cuma | Toplum-Yaşam

SELMA AKKAYA / PARİS


Tüketici Hakları Derneği’nin yayınlamış olduğu bir rapor, özellikle çocuk sağlığı konusunda son yıllarda yaşanan bazı olumsuz gelişmeleri gözler önüne seriyor. Belli bir yaştan sonra yetişkinlerde öne çıkan, diyabet, tansiyon, kalp krizi, organ yetmezliği gibi sorunlar çağımızda 5-15 yaş arası çocukları tehdit eden birincil hastalıklar arasına giriyor. Fransa’da geçtiğimiz yıl sabah kahvaltı sırasında kalbi duran çocuk sayısı 122 olarak tespit edilmiş. Dünyanın değişik ülkelerindeki rakamlarla bu sayı birleşince korkunç bir tablo çıkıyor. 

Fransa Tüketici Hakları Derneği, çocuk sağlığını olumsuz etkileyen temel sorunlardan birinin beslenme düzeni olduğunu ifade ederken, bisküvi, sabah tüketilen gevrekler, kekler, fest-food gıdalar vb. ile günlük beslenen yeni kuşakların geleceğiyle ilgili kaygılarını dile getiren bir rapor yayınladı. Dernek raporunda özel olarak sabah tüketilen gevreklere ve ona dair araştırmalara büyük bir yer vermiş bulunuyor. 

Dünyada  Kellogg’s marka adı ile daha çok tanınan  kahvaltılık gevrek, çağımızın en popüleri haline geldi. Bu ürünler sadece çocukların değil aynı zamanda yetişkinlerinde  beslenme kültüründe yer etmeye başlamış, diyet ve kahvaltı için birincil seçenek olarak yerini almış bulunuyor. 

Kellogg’s, Nestle vb. çeşitli şekillerde değişen bu buğday, pirinç, mısır ve yulaf veya bunlar karışımından oluşan, lif ve kompleks karbonhidrat içeren ve pratik bir çözüm olarak bu ürünler kahvaltıya alternatif olarak masalara yerleşirken, özellikle uzmanlar neden çocuk sağlığı konusunda endişeleniyor?


Kellogg’s şeker deposu

Avrupa Birliği Gıda Ürünlerini düzenleyen yasalar çerçevesinde geçtiğimiz yıllarda kahvaltılık gevrekler, çocuk ölümlerinde yaşanan artış nedeniyle mercek altına alınmıştı. 2015 yılında Avrupa’da piyasada olan Kellogg’s’un tüm ürünleri, Nestle, Smarcks, K, froot loops, apple jacks vb. toplamda 105 ürün özel olarak incelendi. Hatta çeşitli çocuk grupları üzerinde anketler yapıldı. Uzmanların yapmış olduğu araştırmaların ardından bütün bu ürünler arasında sadece bio olan doğal yulaf ezmesi dışındaki tüm ürünlerin yüzde 34 ile 56 arasında değişen miktarda şeker içerdiği, bu şekerin de işlenmiş ve doğal şeker olmadığı ifade ediliyor. 2015 yılı sonunda Avrupa Birliği üzerinde satışa sunulan ve üretilen tüm ürünlerdeki şeker oranlarına dönük yeni bir yönetmelik devreye girdi. Bu yönetmeliğe göre bu ürünlerde paket başına yüzde 25 oranında bir kısıtlama getirildi. 



Peki bu kısıtlama uygulanıyor mu? 

Her yıl tüketici derneklerinin, sağlık bakanlıklarının açmış olduğu davalardan da anlaşıldığı üzere durumda bir değişiklik yaşanmıyor. Şirketler sadece paketlerin üzerine şeker oranlarını daha görünür halde ifade etmek durumunda kaldı. Ama bu ise tüketiciyi yanıltan yöntemlerle yapılmaya başlandı. Büyük harflerle paketlerin üzerinde “yüzde 7 yada 8 oranında şeker” yazan paketlerin yan taraflarında yine gerçeği yansıtmayan yüzde 30 ya da 35 gibi rakamlar bulunuyor. 


Her sabah 6 şeker

Yüzde 7-8 gibi belirtilen rakam paketin tamamı için değil, gevrek tanesinde bulunan şeker oranını işaret ediyor. Yine paketlerde günlük tüketilmesi gereken miktar olarak 30 gr gibi bir miktar belirtiliyor. 30 gram bir yemek kaşığı gevreğe denk geliyor. Hiçbir çocuk ya da yetişkin bir kaşıkla yetinmediği gibi neredeyse sabah tüketilen miktar 100 ile 150 gram arasında değişiyor. Bu ise her sabah 5 ile 6 küp şekere tekabül ediyor. 

Firmalar her yıl milyon euro cezalara çarptırılsa da şeker oranında düşüşe gitmiyor. Çünkü şeker oranı düşük ürünler aileler ve çocuklar tarafından sevilmiyor ve satışı düşüyor. Ürünler her geçen gün çeşitlenirken, çocukların sağlığında geri dönülmez yıkımlar beraberinde geliyor. Aileler ise gevrek, süt karışımının rahatlığına kapılarak, her sabah kaselerle zehri kendi çocuklarına uzatıyor. 


Diyet ürünleri de tehdit

Gıda sektörünün devi haline gelen gevrek üreticilerinin hedefinde sadece çocuklar yok. Yetişkinleri de değişik formül ve yöntemlerle kendine çeken firmalar, son yıllarda diyet ürünler adı altında çeşitli gevrekler çıkarmaya başladı. Bunun başını  Kellogg’s’un yan ürünü olan K markası çekiyor. Yapılan incelemeler sonucu söz konusu gevreğin zayıflamaya yardımcı olmak şurada dursun, aksine içerdiği yüzde 41 oranındaki şeker nedeniyle kilo alımına yol açtığını ifade ediyor. 



‘Kilo vereceksiniz’ aldatmacası

Konuya dair yapılan reklamda baskül üzerine çıkan tüketicilerin kısa sürede 5-10 kilo kaybı yaşadığı gösteriliyor. Geçtiğimiz yıllarda yapılan suç duyurularının ardından firma ödediği cezanın ardından bu kez aynı reklamı farklı versiyonla göstermeye başladı. Bu kez baskülün üzerine çıkıldığında, kilo oranını değil, önce “üzgün”, ürün kullanımından sonra ise ekranda “mutlu” yazısıyla bilinç altlarına (kilo vereceksiniz) mesajı veriliyor. Reklamın aksine söz konusu ürünü tüketenler kilo aldığı gibi, sürekli böylesi bir besini tükettiği için anemi gibi geri dönülmez hastalıkların sahibi oluyor. 


Hastalıklara davetiye çıkarıyor

Saklama ve hazırlama kolaylığı yönünde çalışanlar ve çocukları için pratik bir ara, kimisi için ise ana öğün seçeneği haline gelen bu besin nedeniyle her yıl yüzlerce çocuk sağlığını kaybederken, onlarcası da yaşamını yitiriyor. Sabah aç karınla tüketilen bu gıdalardaki özellikle şeker oranı, diyabeti körüklerken, kalp, böbrek yetmezliği, anemi vb hastalıkların davetlisi oluyor. Peki birçok firma tarafından üretilen bu gevrekler, yulaf, mısır, çavdar, buğday gibi çeşitli tahıl ürünleri ile yapılan bu gevrekler hayatımıza nasıl girdi? 

İlk gevrek üreticisi Kellogg’s merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nin Michigan Eyaleti’nde bulunan firmadır. Kellogg’s şirketinin 180 ülkeye yayılan ağı içerisinde üretilen Pringles, Corn Flakes, Special K, Froot Loops, Pop-Tarts gibi ürünler çocukların ve yetişkinlerin çağımızın gözdesi durumunda. 


İlk üretim 1906

1800’lü yılların sonunda bir hastahanede çalışan Jahn Harvey Kellogg, hastaların kendini daha enerjik hissedeceği yiyecekler konusunda kafa yorması sonucu mısır unuyla gevrekler hazırlar. Hastaların Kellogg’un hazırladığı gevreklerden sonra kendini daha dinç hissetmesi üzerine, söz konusu gevrek fabrika ortamına yine Kellogg’un diğer ticaretle uğraşan kardeşi Will Keith tarafından taşınır. İlk üretim 1906 yılında yapılır. İlk olarak şekersiz yapılan ürün, uzun yıllar kişinin kendisi tarafından eklenen şekerle tüketilir. Yıllar içerisinde üretimin çeşitliliği, buğday, yulaf ve diğer tahıllara doğru giderken, çikolata ve şekerle buluşması sağlanır. 


Yıllık ciro 15 milyar dolar

Bir dünya devi haline gelen Kellogg’s’un şuan dünya genelinde 30 bin civarında çalışanı bulunuyor. Yıllık cirosu 15 milyar doları geçiyor. 

 Kellogg’s, tahıllarla yaptığı deneyler sonucu hastalar için bulduğu ve daha sonrası dünya devi haline gelen şirket şuan bu alandaki tüm üretilen diğer markalardan da patent geliri elde ediyor. Bütün süpermarketlerin raflarını süsleyen gevrekler konusunda tüketici derneklerinin mücadelesi sürerken, dernekler hazırladıkları raporlarda ailelere büyük rol düştüğünü ifade ediyor. 


Tüketici dernekleri uyarıyor

“Şirketler kar oranlarını düşürmemek için daha fazla şeker kullanarak çocukların damaklarına hitap ediyor. Her paketteki yüzde 45 ile 56 arasında değişen şeker ve kullanılan yağ oranları düşünüldüğünde pratik ve enerji sağladığını düşündüğünüz ürün bir neslin sağlıksız büyümesine yol açıyor” diyen Fransa Tüketici Derneği, ailelerin konserve, çikolata ve şeker bazlı ürünleri çocuklarına kontrol altında vermesi gerektiğini hatırlatıyor. Ailelerin, çocuklarıyla marketlere gittiği ve onların tercihleri doğrultusunda alış-veriş yaptığını hatırlatan dernek, “Firmalar kullandıkları tatlandırıcılar ve reklamları ile çocuklarınıza seslenirken, siz seyrediyorsunuz” diyor. 


Ailelere büyük rol düşüyor

Alış-veriş sırasında küçük yaşta çocukların marketlere sokulmaması, televizyon ve internet kullanımının aile kontrolünde olması gerektiğini hatırlatan uzmanların bir diğer dikkat çektiği nokta ise yine benzer ürünler nedeniyle çocuklarda yüzdelik oranlarını sürekli yükselişte olduğu obezite sorunu. Ailelerin daha bilinçli tüketici olması gerektiğini hatırlatan uzmanlar, taze ve mevsimine göre gıda tüketimini önerirken, alınan ürünlerin paketlerinin aileler tarafından daha sıkı incelenmesi gerektiğinin altını çiziyor. 

Son yüzyılda bir dünya devi haline gelen Kellogg’s kar oranını her gün bir ailenin evinde dolan kaselerle sağlıyor. Aileler çocuklarının beslendiğini düşünürken onları zehirlediklerinin farkında bile değil, bir diğeri bu ürünle zayıfladığını düşünürken, sağlığından oluyor. Televizyon ekranlarından, market raflarına, sokak panolarına uzanan reklam zincirleriyle beyinlere kazınan tatlar, sağlıklı yaşamı yok ederken, kapitalizmin gözde sektörü gevrek kendini büyütüyor. 


955

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA