HAFIZ AHMET TURHALLI: Serokwezr hikmeta x Sed: Feq Hesen

Rojnamevan Tirk Behet Cemal: "Ji ber ku Feq Hesen deolog serhildana x Sed b, ber her kes ew dam kirin ew li piya tevan b. Mirovek mexrr b tirs b."

11 Ocak 2017 arşamba | PolitikART


Feq Hesen rehberek alak tkona x Sed e, hinek dibjin, bi esl xwe ji era mezin a di navbera Darahn, Lice Hn de ye nav w er Mistan e. Ev er ji dabebna li ar ern mezin bi hev re bira, peyde bye. Ev ar bira Mistan, Botyan, Murtezan Az e. Az biray wan pik e ye w aliy Firat bi cih bye, li Cebaxura ber ku nav w y niha ewlig e. Ev er niha xwed nifseke zde ne, zdetir endam wan li Amed ewlig bi cih war in. Cih war wan di navbera bajarn Amed, M ewlg de ne. Hinek dibjin, Feq Hesen malbata xwe ji era Mistan in pitre ne li gund Modan y li ber em Murad bi cih bne; hinek j dibjin, esl xwe ji Modan ye. L bav kaln me digotin, ew ji Mistan ne li Modan bi cih bne. Gund Modan (Meedali) girday era Ziktn e ku ew j bi era Mistan re di nav hev de ne.

Di nivsn Dadgehn Serxwebn (stklal Mahkemes) n kemalstan de, Feq Hesen weke kur Hec Suleyman t pnase kirin 35 sal ye. Berovaj v nivs malbata w dibje, 1886an ji dayik bye di Serhildana x Sed de 39 sal bye.

S bira du xwikn w hebne. Birak w ji hla Osmaniyan ve hatiye ehdkirin.


Osmaniyan biray w ehd kir


Darahn ser sala 1900 de bajarokek girday wilayeta  Bedlis bye. Ji Bedls mfrezeyek t gund Modan fermandar mifrezey  destdirjiya jineke bi nav Zeyneb dike. Li ser v rew, biray Feq Hesen v Mifrez ceza dike endamn mifrezey tn kutin. Pit v byer, mifrezeyeke gelek mezin diavje ser gund biray Feq Hesen digirin dibin Bedls, didin bergulleyan w ehd dikin. Feq Hesen die ji bo cenazeya biray xwe bibne cenazey defin bike, l cenazeya biray w j nadin w cihe mezel w j nan Feq Hesen nakin. 

Feq Hesen di gund xwe de perwerda medres dibne di dema serhildan de zewicand b.  Du kur du ken w hebne. Feq Hesen li Darahn parzeriy dike di mehkemeyan de parastinan dike. Di nav gel de weke mirovek rewenbr t naskirin. Weke mirovek xrxwaz dilxwaz t naskirin. x Sed 12 Kanna 1925an destpk dihere gund an. Civnan li derdora Cebaxur pk tne. x Sed 13y Kann li gund Kurik civn pk tne di v civn de Feq Hesen j hazir e. Di civn de behsa serhildan, plansaz amadekariy t kirin guftgo tn kirin. Rbern mintiq yn bi bandor tevl van civnan dibin. Pit v civn Feq Hesen bi rengek alak tevl hereket dibe. Tevl civnan dibe haziriyn ji bo Serhildan dike. Serhildan, 12 Sibata 1925an ji ber provokasyonn dewleta kemalst li naveya Amed Pran dest p dike. Darahn destpk t azadkirin wek paytexta Kurdstan t destnankirin. Pereyn li banka Zraet tn desteserkirin peyayn dewlet dl tn girtin , Feq Hesen wek serokwezr yan j Wal li Darahn dest bi kar dike. Kar hikmeta x Sed bi dest Fehm Blal Beg Lic Feq Hesen t birvebirin. Ern mezin n wek Mistan, Botyan, Murtezan, Zikt Az bi rengek alak tevl serhildan dibin. Di dorpkirina bajar Amed de j ev ern mezin cih digirin. Gelek mirov tn ehdkirin.


Min wezfeya xwe kir


Di destnivsn Mehkemeyn stklal de dema Feq Hesen t dadgehkirin, t gotin, "Wek wal 40 rojan li Darahn berpirsiyar kiriye." Dema dewleta kemalst v x tnin rber hev, ew dibje: "Ez tevl serhildan bme min kar kiriye, di v serhildande bar by para min, min pk an."

Di dewama gotinn xwe de Feq Hesen dibje, "Dln we yn di dest me de bn me ba li wan nihr, ev erkeke me ya mirov b. Talmatn x, min b kmas ghandin cih wan pk ann."

Bi Feq Hesen re qeymeqam Cepaxur ji xn an, x brahm ji hatiye girtin tlgirafn wan weke dellan tn pber wan. Di nivsn arvn dewleta Tirk de ew mewcd in. Dadwer Darahn ku ji bajar Bursay ye, weha dibje; "Sadiq Beg Feq Hesen rbern Serhildan ne. Dema Darahn ket dest wan, ev mirov xwed hzn mezin lekerek zde bn."

Mehkemeya dewleta Tirk der bar w de hukm bi sdar damkirin dide.


Mirovek mexrr b tirs


Beriya ku ev Egd rehbern Kurdan werin damkirin, rojnemevan dewleta qatil zalim Behet Cemal, ji hla heyeta mehkemey ve t vexwendin. Di pirtka xwe ya bi nav syana x Sed de der bar Feq Hesen de ew weha dibje: "Ber tkoer tev ji zndan derxistin ann bexey zndan, ji w der birin ber bi sdaran ve. Ji ber ku Feq Hesen deolog serhildana x Sed b, ber her kes ew dam kirin ew li piya tevan b. Mirovek mexrr b tirs b."

Feq Hesen 47 hevaln w n tkoer qehreman 28 Hezran hatin ehdkirin.

Pit sdarn Feq Hesen hevaln w, dewleta qatil ber xwe dide ewitandina gundan kutina sivlan. Destpk ji ereta Mistan dest bi kutin talan dikin. Jin zarokan dikin kadnan diewitnin. Ji zarok jinan koman dikin tnin ber em Murad. Bi p lingn wan ve keviran girdidin diavjin em Murad. Ji bo ku gulleyn wan vala nein, mirovan dikin kadnan diewitnin bi saxit dest lingn wan girdidin, keviran bi wan ve dikin diavjin em. Fermann mezin li Darahn derdora w pk tnin.

ro j nevyn wan ehdan tkoneke bhempa li dij dewleta qatil dagirger a Tirk dimenin; dewleta xwnxwar di destn neviyn Feq Hesen de tengav bye. Nviyn wan li iya, li bajaran, li gundan tola wan dihilnin. Li Bakur, Bar, Rojhilat Rojava vna wan ehdan pk tnin. L sed heyf mixabin hinek ji nevyn wan j bi nav ola slam, ola wan me ya paqij, li cem nviyn kemalstan cih digrin. Bi nav ola me, neyartiya ola slam, Kurdstan gel me dikin. Neyar, neyartiya xwe bi dijwar dewam dike, l gel me j, li beramber hem zor zilm, berxwedana xwe didomne. Hn pitrast bin, nvyn we li beramber hem zor zehmetiyan j, w vna we pk bnin.

Ez dixwazim ji katib x Sed, Fehm Blal Lic der bar xayinn Kurdan de hinek titn ku nivsandine li vir bi we xwendevanan re parve bikim:

"Her ku bivir ji bo birrna dar li dar dixist, dar digot axxx axxx axxx dikir qrn fxan. Mirov dar dibirr ji naln fxana dar pirs kir, i naln wax waxa te ye?

Dar bersiv da got: Darvano; ez ji te re nakim fxan, wax wax, feryad fxana min, ne ji bo te ye, qrn feryada min, ji bivir dest te re ye. Bivir ku bi destn te min dibirre.

Bivir di dest te de, koka w ji min e, esl w ji min e, ji ber w can min, ruh min dil min die.

Kurm dar, ne ji dar be, dar xiranabe, nakeve. Hem nrvan, neyar kew ne, Kew j neyar koka xwe ye.


359

YEN ZGR POLTKA