Ji Kurmancan re Bextiyar El

Bextiyar El yek ji serkettirn serhatbj crey vegotin roman ye di Kurdiy de. Romana w ya bi Soran ne ten vegotineke edeb ye ji bo Kurd, l ew bhtir ahidek serdemek ye.

13 Eyll 2017 arşamba | PolitikART


Bextiyar El yek ji serkettirn serhatbj crey vegotin roman ye di Kurdiy de. Romana w ya bi Soran ne ten vegotineke edeb ye ji bo Kurd, l ew bhtir ahidek serdemek ye. Serdemeke ku nifn xwe bi rengek ji rengan xwarin, ew daqurtandin. Yan j ji nif xwe ten bermahiyn hviy hitin. Bi romann xwe Bextiyar El hem ahidiya v serdema di nava serhildan, Enfal rapern de dike bi romana xwe, hem j niyn pik n hviy dine nav edebiyata Kurd a Soranziman.

Hem away nivsandina w hem j swirandina saziya romana w li Kurdistan ewqas deng veda ku ew b yekem romanns Kurd ku dikar debara xwe bi nivsandina romann xwe bike. Bi dehhezaran pirtkn w ferm hatin firotin bi sedhezaran j li ran Bar Kurdistan herwiha wergern wan n Kurmanciy li Bakur hatin xwendin. H cih metelmayn nne ku di nava xwnern Kurmanciy de j Bextiyar El text xwe ava kir. Li Elmanyay dema pirtka w ya yekem a bi nav Hinara Daw ya Dinyay belav b, pirraniya rexnegirn edebiyat ecbmay diman nexasim j waweylya awa ev gencneya han evqas dereng hat kifkirin weke pesindayneke serketina romana w xwe dida der.

V rokbj wjeya Kurd li navenda weana me nz bajar Frankfurt li Elmanya, bi zarxweiyeke ji dil, ji bo cara yekem bi evqas berfireh behsa xwe, romana xwe fikr hizra xwe ya civak siyas kir. Di v hevpeyvna bi w re ku me li nava v hejmara PolitikArt de li gelek bean dabe kir, hn nivskarek serket, rokbjek zarxwe ku hewl dide mirovan re sohbet bike bibnin. Jidiliya w belk ji bo cara yek w mutewazbna nivskarek gelek serket nz xwnern Kurmanciy bike. Ev hostekar gotin, ev ehl peyv romannsek di asta dinyay de ye, ne kem ti romanns gelek serket ye. Beriya v j jnegeriyeke w ya kurt w alkar be bi we re ku hn batir hevpeyvn sohbeta bi Bextiyar El re biopnin. 


Jnegeriya Bextiyar El

Bextiyar El (Muhemed) saln 1960 li bajar Bar Kurdistan Silman ji dayik bye. Ji bil romanns helbestvaniy, ew her wiha rexnegirek ba wjey ye j.

Bextiyar El xwendina xwe ya destpk li Dibistana x Selam a li Silmaniy qedand. Pa j xwendina xwe ya navn li Navend Ezmer qedand. Xwendina xwe ya amadey j li Amedehiya Hewlkewt a kuran xwend. Pit qedandina tevahiya dibistann beriya zanngeh li Silman, dsa li Silman dest bi xwendina jeolojiy kir. Pa li Hewlr li zanngeha Selahedn xwendina xwe dewam kir. Sala 1983yan ew di dema xwepandaneke li dij rejma Baas de i Hewlr birndar b. Heman sal w xwendina xwe di nv de hit.


Bi helbestan dest bi nivs dike

Serphatiya w ya nivs j heman sal ango 1983yan bi nivsandina helbesta bi nav Nitiman dest p kiriye. Ji bo ku eskeriy ji rejm re neke ew pa xwe li iy ikeftn li ser snor Rojhilat Bar Kurdistan digire. Bi her hal tev ku w dest bi nivs j kir heta pit rapern w nedikar berhemn xwe ap bike. Sala 1992yan w pirtka xwe ya yekem, a bi nav Gunah Karneval (dwana helbestan) weand. Romana w ya yekem j sala 1997an hat apkirin bi nav Merg Taqaney Duwem. Gotara w ya yekem a hat weandin j sala 1989an di rojnameya Pakoy Iraq de belav dibe. 

Her wiha Besam Mistefa 3 romann Bextiyar El wergerandine Kurmanc niha romana Hinara Daw ya Dinyay j vediguhze ser Kurmanciy. Di navbera saln 1992 1994an de gelek semner civn xwnedin li Silman Hewlr li dar xistin. Sala 1994an bi dana der a er navxwey ya di navbera PDK YNK de, ew Kurdistan bi cih dihle, p ber xwe dide Sriy pa sala 1995an weke penaber ber xwe dide Elmanyay ji sala 1999an ve li bajar Elmanyay nitecih bye.


Jiyana edeb ya Bextiya El 

Yekemn berhema edeb ya Bextiyar El ya hat belavkirin Qesdey Nitiman e. Di saln 1980y de Bextiyar El dwaneke helbestan a dirj dinivse, di nav de helbestn bi nav ar, Gunah, Karneval ji yn navdar in. Destnivsn yekemn romana w Merg Taqaney Duwem w j ji saln 1980y mane. Payza sala 1989an yekemn gotara w bi du bean bi nav Qisekirdin li perawz bdeng di rojnameya Pakoy Iraq de hat weandin.

Di rojn destpk y raperna sala 1991 de tev civateke nivskarn din hejmareke Kovar Azad derdixe  pa j pnc hejmarn v kovara tn weandin. Sala 1992yan yekemn dwana xwe ya helbestan bi awayek sade bi trajeke km ap dike. Di nava karn xwe de destpka saln pit rapern de komeleyeke nivskar rewenbriy de j cih xwe digire ji bo dana minaqeekirin ya mijarn edeb, di peywendeke netewey civak de alak dibe.  Pit ku er navxwey dide der ew sala 1994an Kurdistan bi cih dihle, ji sala 1995an ve li Elmanyay dimne. Li driy ew dibe yek damezrnern kovara Rehend sala 1997an. Li Elmanya ew dest bi nivsandina romana warey Perwane dike 6 iriya Pn a sala 1997an j diqedne. Ji vir n ve tevahiya hz bala xwe dide hilberna edeb. El her daw pncema bihur xelata atiy ya Nelly-Sachs wergirt.


Berhemn w

Pirtkn helbestan

*  Gunah Kerneval

*  Bohm Estrekan

* Koy berheme riyekan 1983-1998 

*  kirdin le daristanekan frdews da

*  Ta matem Gul Ta xwn frte - Koy berheme riyekan 1983 - 2004

* Ey bender dost Ey ket dujmin, 2007 


Romann Bextiyar El

*  Merg Taqaney Duwem

*  warey Perwane

* Diwhemn Henar Dunya

* ar Mosqare Spiyekan

* Xemd Xan Mamim ke Heme Ba legel xoyda Debird

* Xezelns Baxekan Xeyal

* Kok Ballinde xemgnekan

* Trlojiya Ketiy Frtekan

* Hewarekan Danyal


Bi awirn wjezanan Bextiyar El


Pirtk (Hinara Daw ya Dinyay) serincrak e, yek ji metnn her trtij ji rojhilat e ku ji mj ve nebn ku em bixwnin. Mirov di cih de tdigihje ka ima i welat xwe nivskar awa gihitiye w ast ku bibe kultek. awa mumkin e ku pirtkeke wisa, nivskarek wisa xwe demeke evqas dirj ji bazarn me yn pirtkan vere? Em hna gelek ji w bibihsin bixwnin.

Stefan Weidner ji rojnameya Sddeutsche Zeitung


Ji bo gelek kesn ji welat w ew wijdan gelek rasta gelek felaketan hat ye. Ew xurt bi v roman re heye ku bibe ji wan pirtkn ku div mirov bixwne.

ORF TV


Nivskar me bi gavn wrek di nava zemann ji hev dr de ji figurek dibe figur din, bi v j ji arensek ber bi arensa din ve. Dema mirov v roman dixwne, weke ku mirov bikeve nava gelek deriyan - di nava her deriy de rokbjiyeke n ya di nava rok de dest p dike, bi xra v j mirov her die bhtir ber bi dil sincir roman ve dadikeve. Hinara daw ya dinyay xwediy hem xisletan e ku heq weke edebiyata mezin a dinayay b qeblkirin.

Claudia Kramatschek, ji kanala televizyon ya dewlet WDR 3


Bextiyar El yek ji mezintirn nivskarn wejeya cihan ye.

El Eref Derwyan

Serok Komeleya Nivskarn ran

 

Heger di sedsaln li piya me de kesek bixwaze civaka Kurd a roja me ya ro, xwendina romann Bextiyar El w bibe tita ku div ew bikin..                         

Merwan Kaniye

Rexnegir wjey y navdar Kurd


98

YEN ZGR POLTKA