ULKEM ZEREMYA: Hewzaya Roy de cenetko nimite

Mi va qey dinya ormey dewa ma de aaryeno. Ratya xo de ez bheq z nbya.Dewa ma zey cenetko nimite b.Her roj ma im xo bi awa Roy akerd.

09 Mayıs 2017 Salı | PolitikART

Seba j mlet xezneyo tewr erja helbet welat ci yo. Welat keye, hard haln j mlet yo. Mlet b welat zey bwayr bkes y. Mlet ke bwar bwelaty nken xo inbyay ra bixelesn. Welat bingey kam, kultur, ziwan vr yo. Gorey rwayetan Hz. El vato; Dimen xo ke hemver exs ima de xirab kerd ef biker, la kes ke hemver welat mlet ima de xirab kerde, qet ef meker. Heskerdi hesret welat tewr vr z Kurdan eleqedar keno. ike zey mlet welat, cografyaya ma, seserran o bin galek xor de yo gonya bi mlyonan kurdan rijya ser hard zerdn.  

Welat ma; bi dewlemendya binerd sererd zey xezney Rojhelato Myann o. Seba nay kolonyalst ke tarx ra na het hewl day ke Kurdistan talan biker, qirkerdi tebet, asmlasyon kultur ra pya, wat bi poltkayan kokerdi Kurdistan veng/tol biker, bkes bwayr bitern. 


Ver Roy de dewka rin

Welat, dew war jew kes, seba ci zey cay tewr rindek y dinya y. Seba mi z wina bi. Mi va qey dinya ormey dewa ma de aaryeno. Ratya xo de ez bheq z nbya. Dewa ma zey cenetko nimite b. Her roj ma im xo bi awa Roy akerd. Vernya dewa ma ra Roy Ferat ravryeno, ehar ormey ci de koy berz est. Bi sebeb Roy tebet xo, zaf eleqey turstan ant. Wext wesar de, demo ke dar eg jl day, va vejyay ser erd her ca bi keske, kes mest bi. Resyay dewa ma zaf zehmet bi, la rixm nay meyman ma h km nbye. Mi bi saya qiseyan meymanan ma fehm kerd ke dinya de tenya ma dimil (kirmanc) in , zewbn z xl mlet ziwan est. ike him dew ormey ma him z giranya qezaya ma bi dimil qisey kerd. Dewa ma de ne cam, ne keyey cem, ne manastir, ne z kilse estbi. Herkes badet xo keyey xo de kerd. Dewijan ma debara xo bi citkar warkerdi heywanan kerd. Muxtac kes nb. Eleqey xo bi dewlet ra z inb. Kes eno vajo ke hermo ke nme xoser bi. Dewa ma ke heta serran 1990 qelebalix b, 1995 ra tepya end her vrnya. 


Semsr de dimil

Dewa ma ra pya, namey xl dewan qezaya ma bi Ermenk yo. Dewa ma girday qezaya Semsr Ald a. Bi tirk zey Gerger yeno silasnay.  Ald 9 qezayan Semsr ra tenya jew o ke, bi dimil (kirmanck) qisey keno yo. Bado ke Semsr 1954 de resya statuy sk, Ald z bi qeza. Semsr bi xo z him het tarx, him z het cografk ra hermko zaf stratejk o. Kita Vakr ra bi Melet, Vakrrojhelat ra bi Amed, Rojhelat Bar ra bi Riha, Barrojawa ra bi Dlok Rojawa ra bi Mere ra cran (imbiryan) o. aristanye Htt ra heta Mtan, Asr ra heta Persan, mparatory Roma ra heta Bzansan, Emewyan ra heta Qiralyet Komagene, Semsr her tim zey merkez ameyo weniti. Nika z sk de xl mendi n mparator qiralyetan est. Koy Nemrd z n cayan tarx ra jewr o. Berzya Koy Nemrd ke het Qiral Antochos ra virazyayo, gorey sewyey dengiz 2206 metre berzr o. Her serr bi des hezaran kes teber zerey welat ra in zyaret koy akewti roj temae ken. Koy Newrd ke zey Harkay 8. y Dinya yeno qeblkerdi, Lstey Mras Kultur y UNESCO de ca gno. La rixm nay z nno pawiti, roj bi roj weliyeno, beno virt vran. Mesafey mavna Koy Nemrd qezaya ma Ald tenya 35 klometre yo.


Tarx Ald heta Httan ino

Ald cayko kemerin o nufsa xo nezdy 3000 ya. Tarx xo heta Httan ino. Ald o ke Vakrrojhelat Semsr de yo, hrayya ci 702 Klometre yo. Ald kita Vakr de, bi qezaya Melet ro (Poturge), kita Rojhelat de bi qezay Amed ungu ermg qezaya Riha Swereg, kita bar de bi Kolik, kita rojawan de z bi Sincix ra bi snor o. Noqteya tewr berzr y qeza bi 2250 metre Koy Kimil o. 

Ald de z kes eno xl mendi tarx bivno. Nnan ra tay ci z manastir, qele mixarey tarx y. Gorey tay imeyan Qiral Selevkosan Arsemes verya mlad seserra 6. de, ser Roy Ferat de bi namey Arsema ya crn j sk na kerd. Na sk hona z bi namey Qeleya Ald esta. Wext Qiralyeta Komagene de Arsema ya crn zey ska zimistan am xebetnay. 5 klometre dr qeza de z mixarey Mrfan ca gn. Alduij debara xo bi citkar, marangoz, westatya esing heywancit ken. 

Ald de bi seserran dimil, kurmanc, Ermen, Suryan pya cuwyay. Wayr tewr kehan y n mintiqayan kam o ez nzana. La namey xl dewan bi Ermenk yo. Nnan ra tay ci; Venk, Vankuk, Kilik, Hun, Hilm, Gudayk, Gonan, Temsyas o. Tenya istanika dewa Venk ratyan dana fehmkerdi. Venk (bi tirk Eskkent) bi ermenk yeno maneya Manastiro Gird. Heta seserra 18. na dew de bi seyan keyey Ermenyan estbi. Wext er Osmanyan Rusan de serra 1878 de Venk de qirkerdiek gird virazya. Xl Ermen amey qirkerdi.  Wext Qirkerdi 1915 de z prokn Ermen Suryany ke na dewe de ciwyay, meydan dew de are kerd, dewa Temsyas ra ravrnay berd et Roy Ferat. 

Hona z ormey dewa Venk de ds Manastir bi namey Barsam Mrfan est. 


Qirkerdio Sp 

Semsr Ald rat zext hran dewlet y zey cayan Botan, Serhed, Drsim, Mere Amed namey. Dewlet Semsr qezayan ci de vr poltkayan asmlasyon, Tirkbyay, yan Qirkerdio Sp da ramiten. Verya ke ceyran, aw rayan byro, mekteb na kerd destpa asmlekerdi qeekan (doman) kerd. Hona z bi desan dewan Ald de ray aw in a. Herzewbn wexto ke jew camrd nwat iro eskerey, hikmet bi seyan eskeran rit ser dewe, zilm zext ferz kerd. Fina serran 1990 ra dima, qoricity dew z day destpakerdi. Dewlet bi zanabyay xzmet binawan nbena skan Kurdistan ke ar muxtac xo bikero bi nay terbye bikero. Ald z yew cayo ke dewlet deolojya Tek al, tek welat, tek dewlet ferz kerdo yo. Serran 1990 ra dima Ald ra vera metropolan Tirkya xl ko b. No kokerdi hona z rameno. Nufsa Ald gorey serra 2007 5 hezar km bya. ike ar ert merc gureyay nd. La sebeban ra yewe z virati Bendaw Ataturk yo. No bendaw prokn Tirkya kerd dewlemend, la ar herm kerd mexdr peran.  


Bendaw ar kerd mexdr  

Rojhelat bar Ald de, gola Bendaw Ataturk ya ke ser Roy Ferat ser o virazya, ca gna. Dewlet ser Roy Ferat de, arovey Projey GAP de Bendaw Ataturk na kerd. Virati bendaw 1983 de destpa kerd 1994 de qedya. 

Bi sebeb bendawo ke bi meqsed enerj awday virazya, bi desan dew, mezel, hgay erd bin awe de mend. Nnan ra pya vr (bellek) tarx civak z bin aw de verday. Erd kita cr y dewa ma z bin awe de mend. Ray ke qeekya (doman) mi ravrd, dar wati (dilek) ke ma bi lay wati xo girday, kendal quln ke ma myan ci de mirik tepit, dar tyr, sayr, szr, vamr, teyr prokn bin awe de mend. Roy Ferat roj bi roj tayna bbi berz. Ro win bi berz ke, ame ver mig dewa ma keyey ma. Nika hr ormey dewa ma bi awa Roy girotyaye yo. Dewijan j bi j keyey xo bar kerd . 

nakerdi ra na het, Bendaw Ataturk ra 144 mlyar KWh enerj am girewten. No keno 15 mlyar dolare. Se ra 20 enerjye prokn y Tirkya Bendawe Ataturk ra yeno girewti. No bendaw, bendawe tewr girdr y Tirkya yo. La i heyf ke, no bendawo ke prokn Tirkya dewlemend keno, cayo ke ravreno de byo sebeb feqrt mexdrye welatijan. 

La bi mexdryet ciwyay nbeno. Kes iqes ke mexdr bquwet bo, nkewo pey heqan xo, henday rat nheqyan zorvajyan yeno. Nay ra gan ma wayr erd xo, welat xo, kultur xo, ziwan xo, dewa xo heqan xo bivejy. ike eke n nb, ma z nken estbyay xo biramn nken vinbyaya ra bireyn. 



443

YEN ZGR POLTKA