arema ser Nsan

arema Sor ango arema Ser Nsan bi boneya w baweriya dibje, w roj dinya hatiye afirandin w roj her sal dsa Xweday aleman Dwana heft melekn xwe dicivne ji bo ku qedera dinyay ruhberan ji bo sala li piy diyar bike, di nava zdiyan de yek ji rojn her proz n cejnan e.

19 Nisan 2017 arşamba | Kurd

LUQMAN GULDIV


arema Sor cejna zdiyan ya her naskir ye. Her sal, di yekemn arema Nsan ya li gor salnameya milad ya reformneby de ya ku di nava Kurdan de weke sala Kurmanc t nasn, ev cejn t prozkirin: Hat arembeya ser Nsan 

Li gor baweriya zdiyan, Xweday aleman her sal melekek r dike ser ry erd, ji bo ku nebaiya li nav mirovan ji hol rake ba di nav mirovan de belav bibe. Ji bil arema Sor, rojn areman ji bo diyaneta zd xwed cihek taybet in, lewma ew weke rojn ah cejn, yan j betlaney tn dtin. Tev ku xr li w roj barkiriye, ji ber ku hna biryar nehatiye dayn, tirsa ji tehlkeyan j heye. Mirov hem li Hekariyan hem j li devera Tor di nava Kurdn Misilman de j hna v yek km j be bibne.  Her weha, her dawet in, zdiyan bi pirran di rojn arem de ew li dar dixistin:


arem e xwe arem e lo arem e; 

Mala bk lber em e lo lber em e; 

Bk bi  zav re bi ken e lo bi ken e; 

arem rojek proz e lo proz e; 

Ser zav bkoloz e lo  bkoloz e; 

 Zava li bk bi doz e lo bi doz e; 

arem rojek i xwe e lo i xwe e; 

 Xl w hatin bi mee lo bi mee; 

Ann bkek kelee lo kele e; 

arem roja xweda ye lo xweda ye; 

Dery xeman dadaye lo dadaye; 

Kf xwe t de ye lo t de ye *


Cejna arema Sor cejna her mezin e di nav civaka zd de. Sedema v j di mtolojiya erdn Kurdistan nexasim j ya zdiyan de bi cih e. Li gor dn zd di arema ser Nsan de kinyat yan j gerdn hatiya avakirin. Ev hizra han li vir betal j nabe, lewma dema em ber xwe didin mtolojiya kevin a Kurdan xelk ran, p re j ya Mezopotamyay, em dibnin ku destpka sal li cem gelekan ser Nsan ye. awa ku Partiyan salnameyek kirib ku ku sal tde 1 Nsan (li gor hesab ro 14 Nsan) dest p dikir.** Her Kurdzan dplomat Frans Roger Lescot ye, ew aret bi w yek j dike ku prozhiya arema Ser Nsan ne ten gerdn hatiye avakirin, l w ev Xwed qedera hem ruhberan ji bo sala li p diyar dike***, awa ku ji beyta aremby j diyar dibe:


aremby xo kir jiyan

Kesk kir det ya zev zozan

Ew j bi kerema ped min zdan


Tkiliya cejn bi rresma kevnar a Mezopotamyay re

Mirov behsa arema Sor bike behsa Akt ya Asr-Suryaniyan neke, nabe. Lewma cejna Bablon Akt, ku cejna sersal ya Mezopotamyay ye,  ew j weke arema Ser Nsan, destpka Nsan dihat prozkirin, ew di heman dem de weke Nsan j dihat binavkirin. Ev roj ji bo hemet rmeta Xweday sereke y Bablon Mardk dihat prozkirin. Balk e ku kurek Mardk Nab heb, ku w vn daxwaza bav xwe Mardk li ser ry erd pk dian. Li vir mirov yekser bi bra xwe dixe ka awa Tawis Melek j di zdtiy de bi dewreke bi heman reng radibe. Ango Xweday li eran, ev melek xwe ji bo birvebirina jiyana li ser ry erd erkdar kiriye****. 

awa li jor me aret bi gotinn Lescot kir, ku Xweda arensa ruhberan dinyay diyar dike, di mtolojiya Bablon de j Mardk ji bo Akt lewhayan hazir dike, wan dide dest Nab, ew j xwed w erk destr ye ku li ser jiyan mirina mirovan biryar bide. Li gor mtolojiya zdtiy j Xweda Dwana xwe kom dike ku t de 7 melekn sereke amade ne di v Dwan de wra arensa sala li p t kirin. Tawis Melek j weke melek sereke y cray erkdar e ku biryarn dwan chbich bike.

Prozkirina cejn

Di v cejn de civaka zd hkan dikelne wan rengorengo dike. Ew hk j temsla ji n ve avakirina gerdn ne. Lewma di qewln zdiyan n derbar afirandina dinyay de, tebha durreke mna hk t kirin ku bi ikestina w derya dinya, p re j tevahiya gerdn jiyan peyde dibe:


Durr ji heybeta zdan hincin

Taqet nekir hilgir

Ji reng nsan xemil

Sor sip l hwir

zdan me bi rehman

Hisn cemal ji me re an

Destr da qelem qudret

Em avtin nav sira muhbet


Di cejna arema sor de civaka zd hkan dikelne ji ber ku li gor fikr baweriy ji bo ku di hundir hk d ekl gerdn be, ev yek ferz e. ji ber v yek div hk b kelandin ji bo ku ekl gerdn bide. Di nava hk de zerka hk j weke tebha roj tqeblkirin. Her karbara cejn prozbahiyan e, ser sibeha cejn her kes z ji xew radibe ber xwe dide roj ji bo hem dinyay dua dike, pit w ji bo mhvanan serbir t serjkirin rnah t belavkirin helbet hk bi hem rengan tn rengkirin ji ber ku wisa t bawerkirin ku dema gerdn hat avakirin, her der bi guln rengorengo hat xemilandin. 

Ser sib her kes ber xwe dide ol beristan, kullkn sor berhev dike dibe mala xwe, di gel qaqilkn hkan bi deriy mal ve dikin. Mane ya v j ew e ku ew mal ji felaket, boxir ran b parastin. Yek ji adetn din j ew e ku roja cejn, xelk qaqilkn hk her wiha dibe nav dexl dan xwe ji bo ku Xwed bereket bavje nav. 

Ser sibeh yn ku miriyn wan yn n rehmet kir hene, diin ber mezargehn xwe yn proz serdana miriyn xwe dikin, her wisa xwarin dibin, li wir belav dikin. Di roja cejn de nabe kes bie ser kar xwe. Her wisa di meha Nsan de nab kes bizewice ji bo rzgirtina ji meha proz a Nsan re.

Em li vir bi kurt bi br bixin ku li dervey diyaneta zdtiy j di nava Kurdan de i Elew i Misilman hna nmayiyn van rtel cejnn kevnar dimnin, awa ku li devera Tor li hin devern Botan arema Sor t prozkirin weke yekemn seyrana sal, l ne di Nsan de, bel weke arema her daw ya beriya Newroz. Ev j aret bi w yek dike ku geln li cografya Zagrosan Mezopotamyay hem di war dn hem j di war jiyana bi xwezay re gelek tesr li hev kirine Kurdistan hem ji bo baweriyn ran hem j ji bo yn Mezopotamyay tim bye mekan hilberna fikr zikr dn rtuelan.***** 




* bnr. li Broka, Hoeng. zdayet proziya ciyografiya arem; di: Nivs, Nr.18 ya 21.07.2002yan dery.

** Wiesehfer, Josef. Das antike Persien von 550 v. Chr. Bis 650 n. Chr. Zurix 1993. Rpel 204

*** Lescot, Roger. Enqute sur les Yezidis de Syrie et du Djebel Sinjār, Beyrt 1938. Rpel 71-72

**** Demir, Hayr. arema Sor - Das zdische Neujahr. Di: www.ciwanen-ezidi.de

***** Turgut, Lokman. Ancient Rites and Old Religions in Kurdistan. Erfurt 2013.



393

YEN ZGR POLTKA