Evneke ji agir

Strana Zerga Mihemed Sed Axa (Mihemed Daqor) yek ji strann Kurd ya trajedk tije hest e. Straneke xurt a evn ye. Di nava evna mna ewat ya Zergay de mtinger, tevkuj qrna nerazbna li dij adedn kevneperest n civak hene.

15 Nisan 2017 Cumartesi | Kurd

AZZ OGUR


Kuro te ez ne xwestim, 

te ne ez revandim

Te ez nekutim, te ez helandim lo

Te ez kirim a tenr, 

ji xwe re re qelandim

Te ez kirim cmek bent, 

li ser dev qenc  xiraban 

li od camran te ez gerandim

Te ez kirim tay derziy 

ji xwe re, neqetandim 

Tey nav dil min heland, 

tu heq sebeb te li min tine

Tey dil nav min helandiye, 

hviya min ji reb alem 

heye ku te j bihelne lo 


Zerga jineke Kurd e bi evna Mihemed Ax (Mihemed Daqor) diewite. L bel ji statuyn er bigire heta bi qannn civak yn Kurdan, bare hitina jin, hebna hza dagirker li Kurdistan; tevkujiyn dagirkeran bxem an xwedderneketina Mihemed Daqor, li evna bhempa ya Zergay jiyana w vediguhere dojeh. Bi biryara malbat, bi taybet bav, bi sed heci xmus y kal mr s jinan re hatiye zewicandin. Lewra Zergay ji azarn evna Mihemed dihele. Lewra di hem versiyonn cuda cuda n strana Zerga Mihemed Ax de bea naguhere nifira Zergay ye: 

Mihemed Axa, Kuro dno tey nav dil min heland, 

tu heq sebeb te li min tine lo. 

Te dil nav min helandiye, 

hviya min ji reb alem heye ku te j bihelne


Leheng Snemaya Amd 

Di 13.11.1960 de bi dest rejma Baas a Sriyey snemaya Amd dema zarokn dibistan l hatibn komkirin, hate ewitandin. Di v ewat de 283 zarokn Kurd mirin. birn v tevkuj byera trajk, hna j didomin. Di dema ewat de Mihemed Daqor gelek zarokan rizgar dike l cara daw ku xwe diavje nav gir da ku zarokan rizgar bike, venagere jiyana xwe ji dest dide. 

Ev byer a bi a derbas droka Kurdistan by yekser bi gil, gazinc nifirn Zergay ve girday ye. 

Di dawiya daw de j nifir die ser Mihemed Ax ku Zergay bi evna w heliya ye, bi areneske trajk re r bi r dimne. Mihemed bi bihstina ewata snemeya Amd re die cih byer xwe li nav agir dixe zarokan rizgar dike. Pit ku end caran dikeve nava agir zarokan derdixe, cara dawiy bi ketina ban snemey re ew j di hndir de dimne jiyana xwe ji dest dide. 

Nifira Zergaya xwediy evna mezin bi cih t, Mihemed j mna w dihele. L bel mna lehengek Kurdan di drok de j cih xwe digire. Lewra Evna Zergay Mihemed j diewitne l di heman dem de w mezintir j dike. 


Statuya Mihemed: Reys Kurdan

Di strana Zergay de diyar dibe ku Mihemed hem ji aliy civak, er ve hem j ji aliy dewlemendiy ve li hafa jor a civak ye. Ji gotinn ku di stran de tim tne dubare kirin y mna, Eman li min, ez bi Amda bav Mihemed ketim... diyar dibe ku Mihemed law Sed Axa y bi hz dewlemendiya xwe mna xwediy Amd t nasn e. Mihemed siwar cb ye bazirganiy j dike. Di stran de ji dev Zergay statuya Mihemed wiha t vegotin: Mihemed Sed Axa, bav Fehet, kek Dila, mendb am, reys Kurdan, axay er, siwar cb, bazirgan laylon ser dikanan, xwediy snema Amd. 

Bi pnasekirina tifinga dest Mihemed Ax ji va y Ecem e derhem lehengiya w t vegotin. 


Hza vegotinn Zerga

Di gotinn Zergay de tevahiya hner wjeya devk cih digire. Bi tebh daneyn jiyana dem wneyek berbiav jiyana civak j radixe ber avan. ibandinn Zergay yn ji bo evn tev agir an titn tkildar agir in. Lewra Zergay bedena xwe ya bi evna Mihemed Axa diewite diibne snc a sor ilo ya agir p ketiye.  

Zergay evn wisa fade dike:

Derd dilan derdek no (dijwar) ye, ne bi ev ne bi ro ye. 

Weke agir ku mirov berde w snca sor ilo ye.

Di encama v evna mna ewet de, Zergay rewa xwe j wiha bi gil gazinan nifiran fade dike: 

Te ez ne xwestim, te ne ez revandim, 

Te ez nekutim, te ez helandim, 

Te ez kirim a tenr, re qelandim

Te ez kirim cmek bent, li ser dev qenc xiraban li od camran te ez gerandim

Te ez kirim tay derziy, neqetandim 

Te nav dil min heland, tu heq sebeb te li min tune

Hviya min ji reb alem heye ku te j bihelne lo. 


Evndara dilnizm, evna mezin

Zergay ji bo hz mezinbna evna xwe nan bide her xwe bik dike. Beranber v j Mihemed mezin dike. Bi redkirina hem statuyn er malbat re Zerga xwe bi dilnizm bi guhdarvanan wiha dide nasn evna xwe ji xwe re dike nasname: 

Ez ne Mil me, ne Kk me, 

Sib, nvro var, pnc wext li ser v riya Erebkend, 

li piya gund Til Hebe rnit, li benda w me 

Xelk ji min siwal dike: Ke tu k y li vir i dik, 

Min got li esl pesl min nepirsin, hema ez tolekek ji era w me

Heger hn min nas nakin, ez Zerga me Zerga Evd, dosta Mihemed Sed Axa lawik Deqor me.


Zerga li ber xwe dide, l Mihemed bdeng e

Pit k Zerga li gel hevaln xwe v stran dibje

evna xwe ji hevaln xwe re ekere dike 

ev evn wek pln behr di nava Amud derdor de belav dibe. Lewra Zerga Qiza Evdiy Xelo ye Evd Xelo maqul malbata xwe ye. Ji xwe Mihemed j kur Sed Axa y mezin era Deqoriya b. Mna xwediy Amd dihate naskirin Mihemed j mezinek ji mezin Kurdan b. Her wiha bav wi Sed Axa Mendub (Parlementer) am b. Ji ber v yek ev evin pir z belav b. Ev buyer die guh bav Zerga ji. Bav Zergay Evd pir bzar dibe. Ji ber v yek radibe w li Sed Heci xmus maqul era Gebara. Ji ber k ev byer bela dibe dibe wek doza nams, Mihemed Sed Axa ji di bendengiy de dimne. Di v der de mirov sersariya Mihemed dibine. An dikare were gotin bi qas Zergay ji Mihemed hezdikir Mihemed ji Zerga heznedikir lewra xemsar nz dib. Her wiha pit ku xelk p hesiya Mihemed bixwesta j gelek zehmet b ku bizewicin. Mihemed bi v yek raz b l Zerga ev yek qebl nedikir di go awa Mihemed Sed Axa nehat ez nexwestim? 

Pit ku bav Zerga ew da Sed Hec xmus (mer s jinan) dil Zerga gelek ji Mihemed mab ji ber ku  Mihemed li ser soza xwe nesekin b. 

Zerga ji statuyn er bzar e. Dibe ku sedema negihitina hev a w Mihemed ji ber statuya wan a er ye. Lewra difikire ku ji asta her jr a civak bna, belk rew bihata guhertin. Ji ber v yek j beranber eveke dtina Mihemed Daqor tev xwe malbata xwe j dadixe asta her jrn dbje: 

Bila biray min bik ivan berxa ba

Bila indoka diya min geroka nav mala ba

Bila kal bav min li odn camra li ber qnik ixara ba

Bila cba Mihemed Sed Axa ji Mendbiy kar ba

Bila evek li mala bav min Zergay bi mvan ba 


Fedekariya Zerga bxemiya Mihemed

Stran bi rengn away jiyana rojane aboriya xelk j xemiliye. Jiyaneke koer sewalkar heye. Lewra v yek j di stran de tne ziman. Di dema ku herkes amadekariy dike da ku bie ber pez (di stran de weke koer t bi nav kir) dibihse ku Cba Mihemed Axa t, naxwaze bie dibje, Min got hn herin oxir be ji we re, ez karibim ji bo xatir av re belek kon xwe deynim li ser dar deviy.

Her wiha bi xwe evna xwe tne ziman ji Mihemed dixwaze li evna xwe xwed derkeve. Jiyana bey Mihemed ji mirin j girantir e ji bo w, li ser v ew wiha dibje: 

Min rahite re, kefen sabn xwe ez sekinme li piy, 

Min bigota hema tu bid xatir min keik, min delal min zeriy, ima tu min narevn. Tu nabe Ser dar w hewiy? 

Di stran de di nava gil gazincan de ya her bal dikine ser xwe bzariya ji xwedderneketina Mihemed a li evna w ye. Lewra Zerga r nan dide xtab hestn w dike wiha w tewq dike: 

Bi Amda Bav Mihemed ketim, 

Dhn bala xwe didim lo, li der em e

Tifinga dest Mihemed Ax ji va y Ecem e derhem e

Hema w tifing berde min kevoka ser herema  

De w ax di nav dost hevaln xwe de navk di xwe bide, 

Bje; He hey.. ez kil her d av Zergaya xwe me, 


Ez ne berx im ne kavir im... Belindir im

Zerga her car xwe bi wazek pnase dike. Geh koleya ji era Mihemed e, geh kevoka ser herema ye, geh j belindir e. Belindir ew pez e ku ji kavirtiy ber bi mhtiy ve die. Lewra v car j rbazeke din nan Mihemed dide da ku w ji xwe re bibe wiha dibje: 

Ez nizanim, ne ez berx im, ne kavir im, er kuro ez belindir im 

Vaye berx pz ber xwe dane Xirb Amd, cot e cot, bir bi bir e

De tuy di nava dost heval xwe de bje; b welleh dil min heye ez herim ji xwe re kavirek ji zom bikirim.

Dema tu hat Xirbey Amd, av xwe li dora xwe bigerni iva xwe ya hzaran li kulava dewa min bixe, b bi nams ev Qera Zom ji min re

Pit van gotinan j biryardariya xwe ya xwe gihandina evndar xwe, Zerga xwepnasekirina mna MOR ku li pey w bigindir tne ziman dibje; 

Dibe xrnexwaz dilnexwazn me hebin bjin, ev qera zom biha ye ti nekir, 

Heger tu min ji xwe re neb, ez li d te bibim morik bigindirim.


Ev dil dixwaze her tim tu axa be

Di w dem de heger ku xortek ji qizek hez bikira bixwesta hezkirina xwe j re diyar bike, wexta qz derdiket ser xn xort evndar j derdiket ser xn bi neynikek tav tirjn tav didan av hezkiriya xwe. Eger qz j neynika xwe bida av w xort w dem evn dest p dikir. Mihemed Sed Axa ji bi w away evna xwe ji Zerga re ekere kirib. Her iqas Mihemed Sed Axa j v evn re xemsar b j, her tim Zerga bi hezkirineke mezin giraday Mihemed Deqor b ti car ne dixwest kmasi were ser wiha dibje; 

Axa wez bi qurban, kuro min go li kihel siwar nebe tirsim tu t wer be lo/ 

Axa ji bo Xwed li devehan siwar nebe tirsim tu bi Koer be lo/

Kuro ji bo min li ser xaniyan negere, tirsim tu bi qemer be lo / 

Ma qey tu nizane li v dinya derewn ev dil dixwaze ku her tim tu axa be lo, ax limin lo... 


Zewaca bi zor wesiyeta Zerga

Ber bi dawiya stran ve Zerga arensa xwe vedibje. Bi zor bi kesek kal mr s jinan re hatiye zewicandin. Lewra rewa tev nifir syana xwe wiha rave dike:

Bav min Evd, xr bike, xr nebne, 

genim sor bine, zwan xela l rabe hilne, 

Ez nedame Mihemed Ax siwar cb, 

Ez dame xms Hiso ew kik dv ivana 

Wez dame xms Heso mr s jinan

Ev sng ber min weke qeymaxke ji wan qeymax mast mihan, 

w b dev xwe y gen l bixe biherimne 

Evna Mihemed, Zergay nexwe dike dizane mirina w nzk e. Lewra mna wesiyet j van gotinan ji Mihemed re dibje:

Tu nay li hal min napirs, ez ro ji doh xerabtir im

ro end roj e, Azral mewt, qasid felek dike dawa rih mine

Min gaz li bav biray xwe kir

Hn binin d Mihemed Ax bila were serek bide mine

Wele heger nehat serek neda mine, 

wexta ku tabta min birine xopana Amd 

hn j re bjin bila were fathek bixwne ser tirba mine 



Rbaza her bi bandor

Di wja devk ya Kurdan de vegotina her bi bandor a serphat, byern drok heta bi destan mzansenn hatine kerin ji dev jin ye. Di pirraniya strann dengbj destann Kurd yn li ser evn yan j felaketn bi ser civak hat de ev rbaz hatiye bikarann. Destana Derw Evd ji dev Edl hatiye gotin. Dema Derw di er de t kutin, Edl ser w datne ser kaba xwe destan ji ser ve dibje. Yan ji dawiya rok vediger ser w bi tevah serphatiy vedibje. Dsa di destana Cembeliy Kr Mr Hekariya Binefa Narn de heman rbaz heye. Binev a dema derga Cembeliy law xwe dihejne bi Lor lor Cembeliy min lor re stran dibje li destpka roka evna xwe kur mr Hekariyan vedigere.  Qasim Meyr, Bav Fexriya Hesen Mala Msa ku ji dev hezkiriya w Hedka Qaso j di nav de bi dehan mnakn v yek dikarin werin rz kirin. L bel ya Zerga Mihemed Sed Axa bhtir bi w reng strana Xirabo ye ku t de jin li ser evna xwe dinihurne. Tev ku wisa ye j, aliyek taybet stran xwe dide der ku dikare bike ku em wisa hizir bikin, Zerga weke aktora performans dikare bi temam swirandina hunermend be ji bo ku serphatiya Mihemed Ax trajktir bike.  

Stran mna straneke evn derdikeve pber me. Serphat ji dev Zergay t gotin. Heskirina w ya ji Mihemed Daqor re b encam dimne. Lewra ji ber evn ewitiye, nifir li Mihemed dike ku ew j biewite. Di stran de qala mirina Mihemed qet nay kirin, her wiha trajediya snemeya Amd j tine ye. Ten hestn kr n evn yn Zergay hene. Lewra dibe ku ji stran destann Kurd yn may cudatir ev stran beriya mirina Mihemed Daqor j yan beriya ewata snemeya Amd j hatibe amadekirin. 

Zergay di dawiya stran de qala nexweiya xwe ya giran dike dibje heger ney nexwexaney seriyek l nexe j her km bila were ser tirba w fathayek bixwne. 

Byera Snemeya Amd byereke drok ye. 250 zarok tev Mihemed Daqor di w ewat de bne qurban. Wney Mihemed Daqor j hene. L bel arensa Zergay ne diyar e. Jixwe awa me di destpk de j aret p kir ka ew fgureke wjey ji bo vegotin ye yan na j ne diyar e. Heke ne wisa be, gelo bi nexweiya dijwar beriya Mihemed miriye, yan pit mirina Mihemed ev stran avtiye ser, ew j nay zann. Mna gelek stran serphatiyn droka Kurdistan tev ku bi nifir evna xwe ya ku Mihemed xistiye lehengek Kurdan, Zerga ye. L Zerga nay nasn, arensa w ne diyar e. Zerga lehenga Amd, sembola dilsoz evndariya jina Kurd a wenda ye 


* Ben stran ji roveya solst Koma Avesta Umd Qoser hatine girtin. Her wiha lkolna saln dirj a rzdar Umd Qoser bi detay hurguliyn girng ev nivs rengntir kir. 




746

YEN ZGR POLTKA