Reqsa gir: Newroz

Tirsa dil Dehaqan Newroz li ber qedexekirinan gelek caran bi bedenn cangoriyn Kurd hat vexistin. Ji bo gurrkirina gir, Mezlm Dogan, Zekiye Alkan, Rahan Demrel wek wan gelek strkn me ji asmann welat me xuricn li pey xwe her heman daxwaz hitin: Bij Kurdistan, bij Newroz.

21 Mart 2017 Salı | Kurd

FARUK SAKIK


Li bakur Kurdistan pit saln tefandina serhildanan heta saln 1990a cejna Newroz di nav gel de bi awayek girsey nedihat prozkirin. Ji ber qedexe zilma owenst gel Kurd li bakur bi diz ev cejna xwe proz dikir. Her wiha di saln bdengiy de ji ber zextn rejim j, cejna Newroz li gelek deveran hatib jibrkirin. Heta saln dawn j li gor atmosfera poltk ten grpn siyas ev cejn proz dikirin. Di demeke wiha de, di 21 Adar a sala 1982yan de, li zndana Amed, girtiyan amedekariya  Newroz dikir.

Mezlm Dogan

Pit 12 lon li zindana tade kence derketib qada her bilind. Li hember v zilm dibe ku titek bihata kirin. Ji bo serhildan roja Newroz hatib destnan kirin..

Cejna Newroz di saln jibrby de li zindann Kurdistan roja berxwedan hildana ala hviy b.  Dln Kurd, di bin esareta hovane de j, ev nana netew bi br diann. Tade zilma zindana Amed di wjdan mirovahiy de wek birneke re a zilma Dehaqn njen hatib kolan.  Yek ji girtiyn Amed Mezlm Doan, endam peway Partiya Karkeran, ji bo lanetkirina zilm, ji bo banga berxwedan, ji bo rrekirina xiyanet mizgna berxwedan di eva 21 Adara 1982an de li qawa 35an amadekariya Newroz dikir. Amadekariya alekiya xwe ya drok dikir. 

Di 21 Adara sala 1982an de, bi s darik kibrt, agir her gurr y di droka newrozan de pxist. Ronahiya v agir ne biten zndan ron kir di heman dem de qedera Kurdan ya re j bi xwe re ron kir. Di bin ronahiya v agir de, li iyayn Kurdistan gerllayan, dest bi dlan dikir. Mezlm Dogan li pey xwe yarek hitib.. ...Berxwedan Jiyane. Pit ku malbat agahiya alakiya Mezlm girtin ber xwe dane Amed. Malbat cenaze bahol eyay w girtin vegeriyan Dep. Ew bahol hj li cem malbat wek emaneteke proz t veartin. Cenaz w j ann li cem biray w Dell Dogan ku salek ber di erde jiyana xwe ji dest dab, defin kirin. Mealeya s darikn kibrt Mezlm Dogan, li iyayn Kurdistan rih serhildan di zndanan de j rih berxwedan ron kirib. Cwann Kurd yn berxwedana Mazlum bihstin pl bi pl ber xwe dane nav refn gerla er kirin.

Zekiye Alkan 

Di saln dawn de cara yekem di 1990 de Newroz li kolanan hat prozkirin. d ev cejna jibrby, wek roka xwe, cardin li bakur bb nana wejna neteweya Kurd. 

Di 13 Adara 1989an de li Stewr a Mrdn di er de 13 gerllayn ARGK jiyana xwe ji dest dan. Ji van gerlayan Kamuran Dundar ji Nisbn b cenaz w ann vder. Merasma cenaz bi prozkirina Newroz kete heman dem de. Bi deh hezaran kes pit definkirina cenaze berbi bajr meek dane destpkirin. Pols ri gel kir 2 kesan jiyana xwe ji dest dan. Li ser v yek gel Nisbin darebayn dikann xwe girtin ev kutin protesto kirin. Pit v byr li her dever alakiyn girsey yn nerazbn destpkirin hetan 25 Adar domn.

Di dest de pirtkek heb

Ev yek di heman dem de ji bo bakur Kurdistan wek destpka serhildana j dihat qeblkirin. 

Li zanngeha Dcle a li Amed j alakiyan destpkirib. Di nav van alakvanan de kesek bi esl xwe ji Erzncan, l malbata w ko zmir kiriye li vder mezinbye, ji bi xwendina zanngeh hat amed j heb. Nav w Zekiye Alkan b.

Zekiye Alkan  di vara 20 Adar de, di ajansek de neyn Newroz erin dewlet guhdar kir. Li aliyek j pirtka eva aran di dest w de b dixwend. Bi xewn xeyaln berxwedana aran heta sibeh raneza. 21 Adar. Sal 1990. Amed. Taxa Der Ruhay. Li bin birca Heft Birayan. Heft birayn qahreman. Heft parastvann Amed. Zekiye li bin diwar birc. Di dest rast de bdona benzn, di dest ep de pankartek. Bi dirmeyek; Bij Newroz. Kolan tije zarok jin. Li ser diwarn kel pols lekern nobedar. Li kleka kel, li dora xwe benzn direne. Pankarta xwe dide dest zarokan. Pa benzn bi ser xwe da dirjne. niftik pdixe. 

Agir... Germahiya proz. Zekiye serap di nav agir de. Piy guliyn w yn re diewite, porn w, ciln w... Zekiye seranser di nav agir de... Zarok jin diqjin. Ber bi w ve dimein. Pln agir bilind dibin. Zekiye diewite, bi agir disote... Agir diweste, agir ditefe, agir radiweste, agir di bedena Zekiye de dibetile.  Ji bil dil avn w yn re, avn w yn du libn yaqt, hem lan w ewit.  Di 30 Adar de Amediyan ji bo Zekiye dikan xwe venekirin Zekiye di nameya ku pey xwe hitib de wiha digot Agir newroz y her gurr,  agir bi bedana nsana ye

B sembola n ya Newroz

Zekiye Alkan birndar rakirin nexwexan. Rewa w giranb ji wder derbas Enqer nexwexaneya Hacetepe kirin. Dema li wder b xwendekar Kurd yn li metrepolan bn din serdana w li nexwexan nobed digirtin. alakiya Zekiye Alkan ya Newroz di apameniya Tirk de j ch girt. Zekiye di 31 Adar de jiyana xwe ji dest da. Cenaz w li zmr li goristana malbat hat definkirin. Zekiy d di rwngya nava diln Kurdan de b. Ew d sembola Newroza n b. Di sala 1991 de d Newroz ne ten cejneke netewey an j nirxeke drok, her wiha ew roja dema serhildan banga tkon j b. 

Newroz d li hem bajarn Kurdistan, li hem kolann bajran, li hem maln kolanan di diln hem nsann malan de bb dema pxistina ategeha Zerdet. Her rojn Kurdan Newroz, her Newroz j roja Kurdan b. Ew d parolaya serhildan, nana hildana seriyan b. 

Rahan Demrel 

Di sala 1992an de ji bo prozkirina Newroz amaedekariyn mezin hebn. Li aliyek Kurdan amadekar dikirin li aliyek j rejm ji bo p li alakiyan bigire ketib nav tevger. Di demek wiha de li Cizr rojek ber Newroz ji derdoran, ji gndan Kurd ji bo prozbahiya newroz kombbn. Li her der bajr, agir dihatin pxistin, me dihatin lidarxistin. Dewlet xwest ku prozbahiyan asteng bike lewma gule reandin ser gel. 3 rojan b navber erkirin 17 rojan nehitin ku ti kes derbikeve kolanan. Av, ceryan telefon hatin qutkirin. Di encama serhildana Cizr de rojnamevanek bi nav Izzet Kezer j di nav de 57 kesan jiyana xwe ji dest da. Hzn rejim roja 21 Adara 1992yan li Cizra Botan, irnex, Nisbn, Hezex, Wan, Gewer, Amed, Farqn li bajarn din bi dehan Kurdn pwazn Newroz kutin. Berdevkn rejim cejna Newroz li dij dewlet wek syan, wek serhildan binav dikirin. 

Ez xwe dikim Newroz

Ji van serhjildanan zilma dewlet ya ser gel bersivek ji zmr ji Qedfeqele hat. Kea Kurd Rahan Demrel bi esl xwe ji Nisbn b. Malbat ji ber zilma dewlet ko metrepolan kirib li bajar zmr bi cih bibn. Rahan, ber alakiy hem kiryarn dewlet di Tvan de temae kir biryarek girt. Bi alakiya xwe dixwest agir Newroz ji Zekiye Alkan dewr bigire. wisa kir. vara alakiy b. Li Kurdistan prozbahiyan dest p kirib. Li iyay Kurdistan agir newroz pketibn. Li her dever amedekariya sibeh hebn. Ji welat dr li bajar zmr keikek bi nav Rahan Demrel j ji bo prozkirina Newroz amadekar dikir. Di destpk de xwe t, keziyn xwe eh kir. Neynkn xwe jkirin. Kinc her xweik li xwe kirin. Nameyek ku li ser nivsandb ez xwe dikim Newroz hit. Peyama xwe ya alakiy j bi Kurd Tirk di kasetek de qeyit kir li benda sibeh ma. Malbata xwe di xew de hit birket.

Bi hviya Kurdistana azad

Roja 21 Adara 1992an di dest wde bdon benzn ber bi keleh ve dimeiya. Dema giht ser kelha Qadfeqale benzn bi ser bedena xwe de reand bsekin agir li bedena xwe da. Bi v agir ne bi ten bedena xwe di heman dem de tirs xofa li ser gel Kurd j ewitand. Rahan di alakiya Newroz de b. Pit alakiy, kaseta qeyit kirib hat dtin, Peyamek wiha dab: Kes bila nefikire, ji bo azadiya Kurdistan biten er t kirin, na mirov dikare li her cih li dij j v tkon be. Ez xwe bikim Newroz. Hin kes dive ku wateyn cuda bidin alakiya min. Hin kes bibjin ev dn b. Na ez ne dn bm, li dinyay gelek dn hene ima ew xwe naewtnin. Ez keikek xweikim j, min bixwesta dikarb bizewicim j. L armanca min ne ev e. Armanc ji bo welat bibim newroz e. Xwed emrek dirj bide serok me ku Kurdistan azad bike. Ez komkujiyn fastan protesto dikim. Ez Newroza gel xwe bi can xwna xwe proz dikim. Bij Kurdistan. Bij 27 Mijdar roja partiya me, her bij 1 Gulan, her bij newroza 21 Adar a serfiraz serkeftin. Newroz li geln bindest bi can rih proz dikim. Cenaz w birin Nisbn, hzn dewlet ji bo merasm nebe, gelek asteng derxistin p malbat. L carek ategehn Zerdet pketibn, rih Kawa vegeriyab di bedenn Kurdan de wejiya b. Makina zilm a kutin xiraby nikarib li hember erxa felek bisekine. Seranser Kurdistan di Newrozan de her der bi kiras kesk sor zer dixemil, gund, bajar, det iyayn Kurdistan bi agir Newroz dihat taqds kirin. 

Bedriye Ta (Ronah) Nlgun Yildirim (Bervan) 

Ji aliy din ve li hember pveketina tevgera azadiya Kurd dewletn Ewrpa j li kleka rejima Tirk li hember Kurdan ch girtibn. Rxistina Kurd j hatib qedexekirin. Bi ekn ku firotibn Tirkiy Kurd dihatin ktin. Dewleta Elman j hevkar heman sc b. Di demek wiha de li Elmaniya, li Bajar Mannheim 2 ken Kurd, 2 ken ku ji ber zilma dewleta Tirkiy ko Ewrpa kiribn, ji bo bersiv bidin v syaseta dewletan a qirj, li benda Newroz bn.

ew roj hatib. Newroza sala 1994an. Bedriye Ta (Ronah) ku bi esl xwe ji Elbstan b Nlgun Yildirim (Bervan) a Dersim roja newroz wan j agir ku li Qedfeqale di dest Rahan Demirel de b, girtin. Li Elmanya li bajar Manheim di daristanek de, bedena xwe dan ber agir Newroz. Li d xwe nameyek hitin di nameya xwe de wiha digotin: Em bi v alakiya xwe helwesta dewleta Elmanya ya li hember Kurdan ermezar dikin. Bij Newroz. Bij Kurdistan.

Sema Yuce (Serhildan)   

Gerlaya Kurd Sema, ku di sala 1991an da ji Mrdn tevl refn gerla b pit xebata end mehan di Gulana 1992an de di encama xbarek de li navenda bajar Agir hat girtin. Sirgn zndana anakale kirin. Dema ku Newroz nz dib, Zekiye Alkan hat berav Sema. Dema ku Zekiye li nexwexaneya Enqer b, Sema li berser w nobed girtib bb ahid ahadeta w. Biryar da b. Diviya alakiyek bi reng alakiya Zekiye Newroz were proz kirin. wisa kir. Li zndana anakale, di 21 Adara sala 1998an de, li hember zext zordariyn dewleta Tirk, agir ber bedena xwe da. Di nameya xwe de digot: ...d daw li v zilm zordariya xwe bnin. Ez siyaseta we ya komkujiy protesto dikim. Ez ji bo v siyaseta we protesto bikim, v alakiy pk tnim. Hn nikarin v gel tkbibin. ew 21n Adaran li Kurdistan  bi co hztir were prozkirin. Demek dirj li nexwexan birndar ma di 17 Hezran 1998an de jiyana xwe ji dest da. Cenaz w birin Agir naveya Dutax, li gund Kargalik defin kirin. Newroza Amed a peytext a sala 2000an hem gotin peyvn Dehaq xiraban bhukum hitibn. Bersiv dabn nameya Sema Yuce ya li pey xwe hitib.



Mazlum Doan, Ronahi, Zekiye Alkan



Berivan

288

YEN ZGR POLTKA