LOKMAN TURGUT: Leheng di peywenda avakirina civak de

Berhemn devkbn, p re j repertuwara w mna kewarek ne ku di peywende avakirina netewe de ew kesn bi erka avakirina netewe radibin, bi qas ku ji wan re div bi kra wan t ji xwe re j mijaran dineqnin derdixin p.

11 Ocak 2017 arşamba | PolitikART

Dema mirov behsa lehengan bike v yek di peywenda wjeyeke devk ya mna ya li Kurdistan bike, bivnev ya p t bra mirovan cureyek esas y wjey ye ku ez niha li vir bi kurt wek "epk" bi nav bikim. Er hn ne a in, er Ati ya Leo Tolstoy j vegotineke epk e. Li di heman dem de liyad a Homers j bi xwe weke cureyek devk t dtin. Meseleya bingehn a v curey ew e ku ew dikare behsa mtolojiy j bike, behsa destann lehangan j bike, behsa byer kesayetiyn bi rast j bike, l dema v dike ik guman ji rastbna vegotin nne.

Helbet dema mirov ber xwe bide danasna v curey, mirov dibne ku elaqeya w bi komn nasnamey re heye; weke mnak ji bo neteweyan behsa serdemn leheng t kirin berhemn epk j behsa byer lehengn v serdema neteweyan dike. Bila ev end gotinn me kir bin, em li peywenda Kurd vegerin; Li Kurdistan li gelek deveran ev cure di nav wjeya devk de bi navn mna destan, er efsane t nasn. Her er in mirov dikare wek destann bi reng kulsan avakir yn gotin stran bi kurt bi nav bike. Ew dikarin byern drok yn tn nasn ji bo civak girng,  weke mijar hilbijrin yan j mijara wan destann mtk j be. L mirov div hay ji v yek hebe; rastiya drok rastiya mtk herdu j di war vegotin de xwed heman nirx qedr rastiy ne mirov bi rengek din v binirxne, ev bibe xwexapandineke best.


Kewareke bikr a ji bo avakirin

Heger serdemn leheng yn her koma nasnamey heye, ew serdemn Kurdan j hene; li vir girng e mirov ji hev derxe ku ev serdem ne serdemn drok ne, l ew serdem in ku i rast i tesewirkir ji bo nasnameya koma elaqedar girng in ji bo xwe pnasekirina endamn kom diyarker in. Min beriya niha ji bo v yek tkiliya w bi devkbn re gotib*, berhemn devkbn, p re j repertuwara w mna kewarek ne ku di peywende avakirina netewe de ew kesn bi erka avakirina netewe radibin, bi qas ku ji wan re div bi kra wan t ji xwe re j mijaran dineqnin derdixin p. Di nava tevgera rizgariya Kurdistan de Kaway Hesinkar figurek bi v reng y mtk Newroz ye ku d bi prozkirina Newroz re bi serhildana Kurdan re bivnev bye xwed girdaneke girng.

Ango ew serdemn ji bo curey "epk" girng, ne serdemn bi rast hey ne, l tesewirkir ne; dema ku ev serdem nzk bin qehremann serphatiyan j weke qehremann hey bihur j bin, ev rast naguhere; lewma div em ji br nekin, byereke jibrkir weke ku h neqewim be; lehengn jibrkir weke ku qet eneby bin. 

Ji netewe w de, her koma civak hewce ye ku bi lehengan bi qewimnn leheng hebna xwe weke kom rewa bike v j bi awayek ji rresm bi pirran bi rya afirandina berhemn cureyn "epk" dike. Di nava Kurdan de gava em ber xwe didin, em dibnin ku di kewara bra wan a berhemn devk de gelek qehreman hene gelek leheng j hene ku mran, mrxas elengiya wan derdikeve p; ji bo v ez bi ten behsa navn mna Siyabend Xec, Cembel, Metran sa, Sed Beg, Dewr Evd, Medoka Mel, Fatima Salih Axa bikim, w bibe nana repertuwareke fireh. L bel rengek din lehnegan heye ku yek ji wan j Mem Alan e. Di Mem Alan de leheng serphatiy ji xwemr mrxasiy bhtir bi "xweikiya" xwe leheng e. Ew bi a dikine bi rika xwe ya ji bo armanca xwe leheng e.


wazeke ji rresm modern

Bi i terz dibe bila bibe, leheng ji bo civakek ji bo rewakirina nasnameya w civak diyar e pwst in werin afirandin ev afirandin ne bi ten ji bo texeyula kesek ye, l bel ji bo vegotinek ye ku xwe bigihne hema hema tevahiya guhn endamn gihit yn v civak. Heger endamn civakek nikaribin xwe endam w bibnin, rewabna hebna w j p re namne. Ji ber w yek j di avakirina nasnameyn modern de j afirandina lehengan karek diyarker e; Koban bi tena ser xwe by Arn Mrkan d ne Koban ye Minbic j w b Eb Leyla d nebe Minbic. Ev vegotinn byern leheng serphatiya lehengan awa ku dikare behsa byern drok mtk bike, tev ku roja me ya ro ye hna orea Rojava bi r ve die j, dikarin behsa jidayikbna Rojava j bike. 

Ez bawer dikim bi v lkirina bi kurt ya Rojava j mirov tir di girngiya lehengan van berhemn epk digihje. Her civak li dor destann xwe lehengn xwe dicive li dora wan pk t. Civakeke ku ev tkiliya w bi rewabna w re qut bibe, civakeke qels e. Ji ber w ye ku Fransa kevintirn neteweya modern e, l mta xwe ya afirandin dibe serdema Sezar hna ne mperator Romay: Versongetorks Gal karb hema hema tevahiya ern Gal li dij Sezar bike yek. Tev ku serhildana w sala 52ya beriya serdema me bi ser neket j, di dawiy de ew teslm Sezar b j, serphatiya w yek ji serphatiyn avakirina neteweya Frans ye. Li vir ne ikestina w, l berxwedana w derdikeve p; ne teslmbna w l helwdana w ya ku p jiyana jin zarokan ewle dike, ne esker kmbna w ya ji Romay l serketina w ya di yekkirina ern Galiyay de derdikeve p. Ango vegotin xwe disipre wan  byer qismn byeran ku civak rewabna hebna civak p xurt dibin.

Di v arovey de mirov dikare li vegotina n ya destann Kurd binihre ez dibjim, div em a metel nemnin ku leheng byern lehengiy li gor pdiviyn avakirina netewe yan j hevgirtina netewe ji n ve werin tesewirkirin guherandin. L ev rastiya hebna Seyidxan Kerr mrxasiya w di Komara Agir de, serhildana x Sed li hember Komara Tirkiyey yan j mrxasiya Metran sa li dij waliy Osmaniyan Wan km nake, berevaj, v rastiy dide ber rohniyeke n ya civak. Ev rohniya n ya civak j ten heger serket be, w siberoj behsa avakirina neteweyek bi rengek serket bike. Bi v away, bi ya min mirov dikare er, destan efsaneyn Kurd yn kevin lehengiyn wan n n bixwne bi v awir ji n ve bifikire ka Selahedn Eyb li ku dera v curey ye, ka Kaway Hesinkar bi xwe beek ji civaka Kurd vegotina w ye, ka Ristem qehremanek mtk avakirina civak ye yan na.

* Mndliche Literatur der Kurden in den Regionen Botan und Hekar. Berln, 2011.



522

YEN ZGR POLTKA