ORE RE: Ji navnda Anadol rpelek mrxasiy: Hec Buxrc

Wek her serhildrek Kurd, kes nizane gora w li ku ye. Pit tkna serhildan gelek malbatn tkliya xwe bi Heco re hey ji tirsan panav xwe kirin ztrk.

11 Ocak 2017 arşamba | PolitikART


Ji nava Kurdn li navnda Anadol dijn j gelk ksn mrxas derketine ku mohra xwe li drok dane. L bi pirran, ew di tartiya drok de mane, ne Kurdn kober ne j yn li Kurdistan bi v yek dizanin. Yek ji van kesan j Hec Buxrc (Heco) ye, serhildana w hevaln w j km t zann. Bi Hec re di nava gel de Heco j t gotin. Bi xwe ji la Omer ya gireday federasyona Re ye. Yek ji hevaln w y nzk j Mistoy Tozo (Qer Mistefa) ye ku ew j ji la Trik ye. Di saln 1917an de artea Tirk dixwaz Heco bin Kurdistan er li hember Kurdan p bide kirin. Ew frar dike t mal. Ji bav xwe re dibje : Ez naim Kurdistan li hember biray xwe er nakim! Pit w roj, rya iyan digire ser hildide. Bi tevah 17 salan li dij pergala Mustafa Kemal er dike. Tekliya w erkez Ethem dibe. Ethem dixwaze w txe nava artea xwe, l ew v yek napejirne. Pitre tkliya w bi tevgera x Sed Prran re dib. Nner x t cem Heco dixwaze ku ew bedar serhildana wan bibe. L ew v yek qebl nake soza alkariya sleh cebilxan dide wan. Bi hevaln xwe re w soza xwe pk tnin. 


Roma Re b bext e


Heco, heta sala 1933an li dij Ataturk er xwe dewam dike. Li gor agahiyn dare Mecmuasi dide: Heco hevaln w di nava van salan de, bajarek, du nave 210 gund desteser kirine. 27 caran r birriye (rya Ataturk j birriye), 92 kes revandine du kes kutine. Taybetmendiya Heco ya her mezin parzer gund xizanan b. Ew dijmin pergal axayn herm b. Ji axa dewlet bi zor distand, li gund belangazan belav dikir. Teglfa Ataturk ku dixwaze w bike parlamenter red dike l di dawiy de bi rya heval Ataturk ji herm ew bi soza Ef t xapandin dihere Engriy teslm dibe. Pit end mehan di zndan de dimne, t damkirin. Wek her serhildrek Kurd, kes nizane gora w li ku ye. Pit tkna serhildan gelek malbatn tkliya xwe bi Heco re hey ji tirsan panav xwe kirin ztrk 


Leheng di wjeya jin de zind ne

Min serhatiya w di romana xwe ya bi nav Heco (Weann Ar) de nivsiy belav kiriye. Ew stran j Meta Heco, Rawa Bxurc di na w de straye. Min j sala 1995an ew kilam ji dev dotmam Hec, Raw Buxrc (1921-2010) girt. 

Ha b Hec Efendiye min ha b

Kendira Mistefa Kemal li dar ba b

Du cngan kot gemar Hec avitine ber kendir

El Beg (1) mal xwe evit ima li min a b

Were siyaro, dijmanan bi xai xaro


Digo: 

Ha b Hec Efendiye min ha b

Tabur tabur ji ber Hec Efend rab

Mal evitiyo, min go: i bi te hato?

Qe na cepxana di pite te de tevab

Were siyaro, dijminan bi xai xaro


Goern(2) Hec Efend ddi ne

Li merat Enqer naixle

Mirniy Hec Efend na nekir

Kostek siat a zincr ji dil

Were Mro, min go dijmina xaro


Li helne, li helne

Bjna Hec Efendiye zirav irpiya zetn

Wexta li ber kendir dawistandin

Min got: heyfa te, heyfa te 

Ma li na te bimre va xatn

Were siyaro, dijminan bi xai xaro


L li helne l li helne

Kireciye welet teme kin, ma nernin tu tutne (3)

Ez keike mal Gebelek (4) nas nakim

Cik herin bigerin bnin erkeza (5) Hec Efend w xatn

Lalo tu axmaxiy nak 

Te ima kawa (6) dijmina an ne


W de here awi qrban te i bsto

Cngan kot-gemar rahte saata zncra psto

Mal evitiyo dest Hec Efend medin

Him bi yar bk ne, him bi dergst yo

Ha ha were siyaro, dijminan xaro



Varyantek duyem li ser Heco


Li gor kevneopiya herm, dema neya dama Heco t, malbat, xisim, dost crann w hefteyek n dikin. Pitre malbata Heco dibje; Em herin dergstiya Heco bibnin. D erebeyn hespan ko dikin diherin gund erefliy ku bka xwe xemgn j bibnin. L dema gund Nasirliyan dibne ku bavan Heco ye tne n, ji tirsa dewlet, zarokan kom dikin wan teme dikin da ku herin mvanan kevir bikin. Ew naxwazin ku xismn wan bn gund wan ser wan bi dewlet re bikeve belay. Zarok mvanan li piya gund didin ber keviran. Mvan, w yek fhm dikin, dizivirin ser bra mala Hemd na xwe bixwe dikin pa vedigerin: 

 

Mala Gebelk li ber ben

Em hatin bk hen

Mala Gebelk me diqewtn

Dib ling we y li me ne


Digo: Te kir keko Heco, te kir

Te mal din bi ser xwe de ger kir

Kes nwer karda min bi dar da ke

Cnganek ps xwe bi st da kir.  

       (Erfa Bengi Alo (1927-2012), ji gund erefl ye, sala 2007an stira) 



1- W dem ax gund Omera ye dijmin Heco ye.

2- Mebest jin an j destgirt ne.

3-Ji bo ku tutn kf dide mirov

4- Dergstiya Hec ji gund erefl (Nasrl) ye ji mala Gebelek.

5- Jina Hec ye erkez, ji herdyan lawikek ma.

6- Ber mirovan ji bo daxwazn xwe kawn pez davtin. Eger ew req sekin bawer dikirin ku daxwazn wan werin ch.




941

YEN ZGR POLTKA