AZZ OUR: ER

erbj karakteran yek bi yek analz dike, byeran gav bi gav bi p dixe di fnal de her karakter li gora xissiyeta xwe yan t xelatkirin an j t cezakirin. Xayin t kutin, dilsoz t xelatkirin, evndar digihjin dildarn xwe bi piran j peyva daw mna, "40 ev 40 roj dawet t lidarxistin" e.

11 Ocak 2017 arşamba | PolitikART



Yek ji curey edebiyata Kurd ya devk j er e. Her iqas nav er mna vegotina destan rokn er lehengiy were fhmkirin j di nava xwe de gelek dewlemend e. Mijarn mna evn, leheng, helbest, drok, taswrkirin-afirandina xwezay, afirandina karakteran, dayna peyamn civak heta qerf-henekan j bi xurt cih digirin. Ji xwe ji bo ku gotar a mijara gotin karibe bibe er div mna sentezeke hem cure weyn edebiyata devk ya Kurd t de cih bigirin. 

Yn li civatan eran vedibjin ji wan re erbj, erger t gotin. Yan di nava dengbj, stranbj, mitirb/aiq hunermendiya Kurd de, erbj mna bran an weyek tevlhevtir e. Lewma ji erbjiy re beriya her tit hafizeya jiberkirin ya gelek xurt, hza afirner a mubalexey, tebh, teswr li zrekiya dayna peyamn civak yn li ruh dem div. Mirov div erek wek dikeke anoy bibne ku erbj lstika xwe bi kulsn stran, gotin rtm ava dike. 

Pirraniya eran ji serphat byern drok yn er, serhildan, sirgn, kutin, mirin, evndar, ferman hwd. pk tn. Ji ber taybetmendiya civaka Kurd erdngariya Kurd a bi sedan salan bindest e, mixabin er hema hema bi tevah bi trajediy bi encam bne. Her iqas qala lehengiya karekter sereke y nav xwe li er kir li p be j rastiya encam dawiya w ya er a  dilewat nade jibrkirin. 

Di nava curey er de mna alternatfa yn li jor hinek j bi tevah ji aliy erbj, erger, an dengbj ve hatine afirandin, yan fantaz ne berovaj er ji serphat byern drok yn rast pk tn yn ker bi ern biencam dibin. Yan erbj bi roka ku afirandiye, bi dehan karekter, tempo hnandina mijar di nava gotara xwe de guhdaran ji chana hey qut dike di nava chana ku ji erdnngar heta bi mirovn yek bi yek afirand de, di chana xwe ya xeyal de wan digerne. ev ger geta li nav chana gotinn efsn de car caran bi saetan didome. Amreke muzk ya mna tembr, kemane erbane t bikarann. Li gora herikna rok, asta heyecan ev amr bi hostay t bikarann. Jixwe ev hostet j nana hostetiya mitirb e. Di ravekirina kliyn er de tempo zde dibe, di vegotina n de tempoyeke nizm newayn xemgn tn bikarann. Yan di tevahiya er de erbj bi bilindkirin daxistina tempoy, bi belavkirina qerf henekan, derfeta ku keliyeke bi ten j guhdarn w bzar aciz bibin nade. 

erbj karakteran yek bi yek analz dike, byeran gav bi gav bi p dixe di fnal de her karakter li gora xissiyeta xwe yan t xelatkirin an j t cezakirin. Xayin t kutin, dilsoz t xelatkirin, evndar digihjin dildarn xwe bi piran j peyva daw mna, "40 ev 40 roj dawet t lidarxistin" e.   

Fatima Salih Axa, Hemdn emdn, Siyabend Xec, Mem Alan, Jin Heye Jinkok Heye, Ferxo, ahmaran, Kalo Hem Zer hwd. mnakn van ern fantastk in. 

Ji bo hza erbj a afirandin bi mnakan b nandan er Kalo Hem Zer dikare were analzkirin. Ez v analza xwe li ser wariyanta Bedran Mitirb bikim ku vegotina xwe bi kemaneya xwe ya serket xemilandiye. 

Di navbera serok 3 eran Xalit Axa pismam xwe y bik Neo de pirsgirk derdikeve ji bo kutin nebe, Neo la xwe dibe ji herm dr dikeve. L bel du mitirbn p kon Neo pa j y Xalit Axa ziyaret dikin ji ber ku 3 jinn Xalit Axa bex li gor dil wan nadin hrs dibin ji bo tolhildan qala bedewiya Gewre Xatn a xwka Neo ji Xalit Axa re dikin. Xalit Axa dixwaze bi dar zor Gewre Xatn ji xwe re bne. Neo qebl nake sefereke giran (1700 siwar) tev fermandar wan (bitr-phlewan Hem Zer y kutina 100 mr li ser rima w nivs) amade dike. Sefer ji bo kutina Neo, talankirina mal w li xwe mahrkirina Gewre Xatn a bedew e. Xal Neo y kal (Kalo) j tev wan dibe, l niyeta w ya esas alkariya xwarziy w ye. Di encam de bi ret pitgiriya Kalo, zrekiya Gewre Xatn, baiya mehna Neo, Zerdik mrxasiya Neo, Xalit Axa ji aliy Neo ve, Hem Zer ji aliy Kalo ve tn kutin Neo dikeve dewsa Xalit Axa dib serok s eran. 


Bi end mnakan hza peyv


- "Pismamek w heb. J re digotin Neo, kek Gewr, siwar Zerdik." Di anda Kurdan de bav, d, xwk, zarok pareyek nasnamey ne. Her wiha hesp j pareyek nasnameya mrxasan e. Bav Fexriya Siwar Genco, Derw Evd Siwar Hedman, Mem Alan Siwar Boz Rewan hwd. di droka Kurd destanan de hesp pareyek nasnamey ne.   

- Di er de gotinn axa, began a ji bo mitirban, "Heger Bexa we ne li gor dil we ye bjin, naxwa nav me li od camran bi xirab nebjin" peyam her wiha gefeke veart ya ji civata hazir e: "Heger hn me hlmal bikin w ji bo we ne ba be." 

- Dema Xalit Axa bang Neo dike, Gewre Xatn ji ber ku ji xiyanet ditirse ji biray xwe re dibje; "Nee l heger tu y cem Xalit Axa j ger tu ji Zerdik peya bib guneh min di skra te de." Yan aqilmend zrekiya jina Kurd nan dide. Gewre Xatn ba dizane heya li ser pita Zerdik be ewle ye. 

- Li ser israra Xalit Axa ya daxistina ji ser pita Zerdik (reta xwka xwe ji br nake) gotinn Neo yn mna, "Kon min konek giran e, komeke giran bi ser ter talan min de were, w ji min re j, ji te re j bibe sergjay" hostatiya peyv ya mirovn Kurd a b dilikandin redkirina y pber xwe, nan dide. 

- Mna leheng er, Kalo pismam Xalit Axa ye j, l Neo xwarziy w ye. Di gotinn piyn Kurdan de, "Xalan xwarz rakirin, apan biraz wenda kirin" heye. Di vir de tkiliya delal a xal xwarzitiy t destnankirin. 

- Gewre Xatn derkete dev kon mze kir; Hey looo.. Siwor li ser dar rima dileyize. Tebh a "lstika Siwor ya li ser dar riman", ji bo nandana asta zexm a dorp ye. "Gewre Xatn deng Qemer nas kir av xwe li Xal xwe gerand." Qemer mehna Kalo ye dayika Zerdik ye. Yan Gewre Xatn deng mehna xal xwe nas kiriye.

- Pit erek dijwar Kalo ku Kalo Hem Zer dikuje pniyaz dike ku Xalit Axa Neo biin terad, er hev bikin, k bi ser ket, ew bibe serok wan. Li ser v yek er her du pismann leheng dest p dike. Li peber v yek erbj wiha dibje; "Gewre Xatn li er pismam xwe biray xwe temae dike. Gelek kfa w ji er biray w pismam w re hatiye s denga ji wan re lliliyandiye." Ev gotinn han "merdiya" Kurdan a beramber dost dijminan nan didin. Heger y pber wan leheng be, Kurd w bi v lehengiya w nas dikin, biv j pesn w didin. Gewre Xatn ne ten biray xwe, lehengiya Xalit Axa y dixwaze biray w bikuje, mal wan talan bike w bi zor ji xwe re j bibe teqdr dike j re dililiyne. 

Bi pketina teknolojiy re gelek ji van eran li internet j peyda dibin. Ji bo gereke nostaljk avjeniyeke xwe di nava zeryaya edebiyata Kurd ya devk de guhdarkirina van eran pwist e.


188

YEN ZGR POLTKA